Kornoelje (Cornus)

De kornoelje is een bladverliezende struik of boom, verkrijgbaar in allerlei vormen en maten.  De kornoelje kan als vrij kleine struik groeien, maar ook als grote struik, haag, hoogstam boom en meerstammige boom. De kornoelje als grote struik of kornoelje boom heeft een mooie losse vertakking, vrij transparante kroon, meestal vaasvormig. De wat kleinere struikvormen hebben veel takken die opgaand groeien en dicht op elkaar staan, door regelmatig snoeien blijven de struiken lager. De kornoelje groeit matig tot snel, gemiddeld 20-40 cm per jaar. De soorten met gekleurde takken groeien sneller en kunnen per jaar wel takken van 60 cm maken.

Er zijn heel wat verschillende soorten kornoelje voor je tuin. Je kunt kiezen uit soorten met prachtig gekleurde wintertakken en soorten die opvalend bloeien met grote witte of roze bloemen.

Ja, de kornoelje kan licht giftig zijn voor mensen en dieren als de bessen in grotere hoeveelheden worden gegeten. Neem bij inname van veel bessen voor de zekerheid contact op met de huisarts of de dierenarts. Het sap kan ook irritatie veroorzaken als je het op je huid krijgt. Draag daarom handschoenen bij het snoeien.

Ja, er komen kleine bloemen aan de kornoelje. Deze stervormige bloempjes vallen niet zo op, maar wel de vier of zes, grote wit of roze getinte schutbladen (bracteeën) die bij sommige soorten om deze bloemen heen staan. Ze beginnen vaak crème-wit of groen, worden dan groter en witter om, als de echte bloempjes uitgebloeid zijn, te verkleuren naar fraaie roze tinten. Omdat de schutbladen al voor de bloei verschijnen en ook na de bloei nog heel lang decoratief zijn, geven deze kornoeljes veel langer effect dan de meeste andere bloeiende struiken. De soorten met felgekleurde wintertakken hebben minder opvallende kleine bloemen in schermen.

De eerste bloemen van de kornoelje verschijnen in februari-maart, de soorten met opvallende schutbladen bloeien in mei-juni. Cornus controversa bloeit in juni-juli.

Als je kornoelje is uitgebloeid, hoef je niets te doen, er komen volgend jaar vanzelf weer nieuwe bloemen aan de struik. Haal de bloemen niet weg, want hier groeien de vruchten uit.

De kornoelje is een sterke, heel makkelijk te kweken struik. Alle kornoeljes groeien het best in volle zon of halfschaduw. In de volle zon zal de bloei bij alle soorten het rijkst zijn. Ook de herfstkleuren en de kleuring van twijgen in de winter zijn het felst in de volle zon. Plant een reuzenkornoelje en een Japanse kornoelje het liefst beschut, uit de koude wind. De andere soorten zijn goed bestand tegen wind. Zorg voor een losse en humusrijke grond, voeg bij het planten ruim compost toe. De grond mag niet te droog zijn en het liefst vrij zuur zijn, vooral de soorten met grote schutbladen doen het goed op plekken waar ook Rhododendron het naar zijn zin heeft. Cornus florida en Cornus mas kunnen beter tegen drogere grond en Cornus mas verdraagt wel kalkrijke grond. Dek de grond na het planten af met een mulchlaag van compost of bladaarde. De soorten met gekleurde takken stellen weinig eisen aan de grond, ze kunnen eventueel iets vochtig staan.

De winterkornoeljes met kleurige takken worden niet te groot als je ze jaarlijks snoeit, daarom kunnen ze goed in een grote pot groeien. Cornus kousa kan voor enkele jaren in een grote pot staan, maar wordt op den duur te groot.  Zorg altijd voor een pot met gaten in de bodem en een losse, humusrijke grond die niet uitdroogt.

De kornoelje kan heel lang meegaan, op de juiste plek groeit je kornoelje tientallen jaren probleemloos verder.

Ja, de kornoelje is goed winterhard.

Nee, de kornoelje is niet groenblijvend in de winter, het is een bladverliezende struik of boom.

Een goede tijd om de kornoelje te planten is als het blad van de takken gevallen is, vanaf eind oktober tot maart. Als de struik in een pot komt te staan kun je deze het hele jaar door planten. Stel het planten alleen even uit als het vriest, als de grond erg nat is en als het zeer zonnig is. Graaf een ruim plantgat dat twee keer zo breed is als de kluit en net zo diep als de hoogte van de kluit. Verbeter de uitgegraven grond met bemeste tuinaarde of bladaarde. Dompel de kluit met pot en al in een emmer water. De bovenkant van de wortelkluit moet gelijk komen met het grondniveau. Vul het plantgat met de uitgegraven aarde, druk goed aan en geef ruim water.

De plantafstand hangt af van de volwassen breedte van de soort. Een Japanse kornoelje (Cornus kousa) groeit op den duur breed uit tot ongeveer vijf meter, of zelfs meer, dit is dan ook de plantafstand. De veel kleinere Cornus alba kan zonder snoeien 3-4 meter breed worden. Bij een regelmatige snoei blijft deze struik veel smaller en kun je 1 struik per vierkante meter aanhouden.

De kornoelje is een sterke plant die niet zoveel eisen stelt.

De kornoelje heeft niet veel water nodig en kan eenmaal aangeslagen goed tegen droge perioden. Maar geef jonge planten tot twee jaar na het planten wel water als het wat langer droog is, je geeft ze dan een goede start. Geef dan liever één keer veel water dan steeds een beetje.

Geef je kornoelje elk jaar een mulch van koemestkorrels of organische mestkorrels en compost om groei van nieuwe takken te bevorderen.

Snoeien van een kornoelje is niet beslist nodig. Een kornoelje heeft weinig snoei nodig, eventueel kunnen wel enkele verkeerd geplaatste takken worden weggenomen. Bij een jonge boom kan dit nodig zijn om een mooie kroon te vormen. Bij de soorten met gekleurde takken wordt vaak wel regelmatig gesnoeid. De jonge takken hebben namelijk de felst gekleurde bast. Bij oudere takken wordt de bast bruiner.

Knip bij de soorten met gekleurde takken drie jaar na het planten eind maart/begin april, voor het uitlopen, alle takken helemaal af, zo wordt de groei van nieuwe takken gestimuleerd. Herhaal dit elk jaar. Het is ook mogelijk dit om de 2-3 jaar te doen, zeker op plaatsen waar de kornoelje niet zo hard groeit. Dit geldt voor Cornus alba en Cornus sericea. Heel leuk om na het snoeien de gekleurde takken in boeketten en kransen te verwerken. De soorten met mooie bloemen hebben nauwelijks snoei nodig, haal alleen verkeerd geplaatste takken weg in de zomer. Dit geldt voor Cornus controversa, Cornus florida, Cornus kousa, Cornus nuttallii en Cornus mas.

Je snoeit een kornoelje met gekleurde takken door de takken kort af te knippen of zagen. Dit kan vlak boven de grond of bovenaan een al wat oudere tak. Het is ook mogelijk de struik uit te dunnen en alleen de oudste takken heel kort af te zagen. Bij de kornoeljes met mooie bloemen knip of zaag je een verkeerd geplaatste tak vlak boven een goed ontwikkelde zijtaken of jonge scheut af.

Je snoeit een kornoelje met een schone en scherpe snoeischaar, voor dikkere takken gebruik je een takkenzaag.

Als het blad van de takken is gevallen volgt voor de kornoelje een rustperiode, een prima tijd om een struik of boom te verplanten. Als de kornoelje al jarenlang op dezelfde plek staat dan kan het wel lastig zijn om de boom of struik nog te verplanten. Bij het uitgraven raken er vaak veel wortels beschadigd en dit kan ervoor zorgen dat je Cornus afsterft. Graaf de wortelkluit zo ruim mogelijk uit, schud de aarde er voorzichtig af en graaf de wortelkluit op de nieuwe plek weer in. De bovenkant van de kluit moet gelijk komen met het grondniveau. Knip de kornoelje voor ongeveer een derde terug. Geef ruim water om de plant op zijn nieuwe plek een goede start te geven.

Een kornoelje kun je vermeerderen door stekken. Knip in de late zomer of vroege herfst een stekje van 10-15 cm. Neem een gezonde jonge tak die dit jaar gegroeid is, de onderkant van het stekje moet al wat houtig zijn, de top is nog zacht. Kies een takje waar de blaadjes vrij dicht op elkaar zitten. De beste tijd om je stek te knippen is de vroege ochtend. Snij het takje met een scherp mesje schuin af, vlak onder een knop of verdikking. Bij de verdikking in de stengel gaan de worteltjes groeien. Doe de stek direct in een plastic zakje om uitdroging te voorkomen. Verwijder de onderste bladeren van je kornoelje stekje, laat vier blaadjes aan de top zitten. Knip de zachte top uit de stek en doop het stekje in stekpoeder. Maak een gat in een potje met potgrond en steek de stek hierin, de blaadjes moeten net boven de grond uitkomen. Geef water en doe dan een doorzichtig plastic zakje over de pot om verdamping te voorkomen. Zet de kornoelje stek op een warme en lichte plek. Twee keer per week luchten door het zakje er tien minuten af te halen. Na 2-4 weken zijn er hopelijk worteltjes gegroeid.

Een andere manier van stekken is het nemen van winterstek. Knip een stekje van de top van een tak zonder vruchten, ongeveer 15-30 cm lang. Kies een jonge tak die dit jaar gegroeid is. Verwijder het zachte topje van de tak. Snij het takje met een scherp mesje schuin af, vlak onder een knop of verdikking, en doop het in stekpoeder. Graaf een gleuf in de tuin en vermeng de aarde met compost. Je kunt de stekken ook in een pot met compost of potgrond steken. De stek van je kornoelje komen voor 2/3 onder de grond, zet de stekken 10-15 cm van elkaar. Aan het ondergrondse deel gaan wortels groeien en hopelijk gaat de stek in het voorjaar verder groeien. In het najaar kun je de stek van je Cornus verplanten. Je kunt de kornoelje ook stekken in water. De beste tijd om winterstekken van je kornoelje te nemen is de herfst, nadat het blad van de takken is gevallen, of het vroege voorjaar, als er nog geen blad aan de takken zit.

Kornoelje is vrijwel ziektevrij maar kan soms aangetast worden door de schimmelziekte Anthracnose: er verschijnen vlekken op het blad en later kunnen twijgen afsterven. Aangetast blad direct afsnoeien en vernietigen. 

Het komt niet vaak voor, maar soms kunnen er beestjes in je kornoelje zitten. Wil je meer weten over de bestrijding van beestjes op jouw kornoelje? Lees dan onze blogs over trips, bladluis, spint, wolluis.